Biżuteria stylu Art Déco pokaż opis

Biżuteria Art Déco – wszystko, co warto wiedzieć

Art déco – skrót od francuskiego „arts décoratifs" (sztuki dekoracyjne) – to styl artystyczny i zdobniczy, który zdominował europejską i amerykańską kulturę wizualną w latach 1919–1939. Choć jego korzenie sięgają Paryża i wystawy „Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes" z 1925 roku – od której pochodzi sama nazwa nurtu – art déco szybko stało się zjawiskiem globalnym, obejmującym architekturę, design wnętrz, modę, grafikę i jubilerstwo. W biżuterii art déco osiągnęło swój absolutny szczyt między 1920 a 1935 rokiem – dekadę i pół, podczas której największe domy jubilerskie świata tworzyły wyroby, które do dziś są uważane za jedne z najdoskonalszych w historii rzemiosła jubilerskiego.

Kontekst historyczny – epoka, która zrodziła styl

Nie można w pełni rozumieć biżuterii art déco bez zrozumienia epoki, która ją zrodziła. Okres międzywojenny – szczególnie lata 20. XX wieku, zwane „szalonymi latami dwudziestymi" (les années folles we Francji, Roaring Twenties w USA) – był czasem głębokich i gwałtownych przemian społecznych, kulturowych i technologicznych, które znalazły bezpośrednie odzwierciedlenie w estetyce biżuterii:

• Emancypacja kobiet – lata 20. przyniosły kobietom prawa wyborcze w wielu krajach, nowe możliwości zawodowe i nową wolność obyczajową. Kobieta epoki art déco – garsonka (la garçonne) w krótkiej sukience, z krótko obciętymi włosami i papierosem w dłoni – potrzebowała biżuterii innej niż sentymentalne ozdoby wiktoriańskiej babci. Biżuteria art déco była odpowiedzią na tę potrzebę: geometryczna, zdecydowana, nowoczesna – stworzona dla niezależnej, pewnej siebie kobiety.
• Rewolucja przemysłowa i fascynacja maszyną – epoka art déco była czasem fascynacji nowoczesnością, prędkością i technologią. Samoloty, automobil, transatlantyki i wieżowce – wszystko to wpłynęło na estetykę stylu, który porzucił organiczne, naturalne formy secesji na rzecz geometrii, symetrii i precyzji maszyny.
• Odkrycie grobowca Tutanchamona (1922) – odkrycie przez Howarda Cartera egipskiego grobowca w 1922 roku wywołało prawdziwą „egipską manię" w całej Europie i USA. Motywy egipskie – skarabeusze, lotosy, hieroglify i charakterystyczne kolory złota, turkusu i karneolu – natychmiast pojawiły się w biżuterii art déco i pozostały jednym z jej najbardziej charakterystycznych elementów przez całą dekadę.
• Wpływy sztuki Dalekiego Wschodu i Ameryki Prekolumbijskiej – art déco chętnie czerpało z motywów japońskich, chińskich, azteckich i inkaskich, tworząc synkretyczną, kosmopolityczną estetykę łączącą tradycje wielu kultur w jednym, spójnym stylu.
• Wielki Kryzys (1929) – crash na Wall Street w 1929 roku przyniósł kres „szalonych lat dwudziestych" i wymusił zmiany w biżuterii art déco. Lata 30. przyniosły nieco mniej ekstrawaganckie, bardziej stonowane formy – jednak wciąż w duchu geometrycznej precyzji i artystycznej odwagi charakterystycznej dla całego okresu.

Charakterystyczne cechy biżuterii art déco

Biżuteria art déco jest natychmiastowo rozpoznawalna – jej charakterystyczne cechy tworzą spójną, wyjątkową estetykę, która odróżnia ją od każdego innego stylu jubilerskiego:

• Geometria i symetria – podstawowy język formalny art déco. Prostokąty, trójkąty, koła, romby i wielokąty zastąpiły organiczne, faliste formy secesji. Biżuteria art déco jest zbudowana z precyzyjnych, geometrycznych elementów – symetrycznych, matematycznie dokładnych i absolutnie zdecydowanych w swojej formie.
• Kontrast barw – jeden z najbardziej charakterystycznych elementów estetyki art déco. Czarny onyks z białymi diamentami, rubiny z szmaragdami, szafiry z koralami – kontrastowe zestawienia barw tworzyły efekt dramatyczny, nowoczesny i absolutnie efektowny. Biżuteria art déco nigdy nie boi się odważnych zestawień kolorystycznych.
• Platyna i białe złoto – preferowane metale epoki art déco. Chłodna, precyzyjna tonacja platyny i białego złota doskonale harmonizowała z geometryczną estetyką stylu i pozwalała na tworzenie niezwykle cienkich, ażurowych opraw, które zdawały się unosić kamienie w powietrzu.
• Diamenty w roli głównej – art déco to epoka, w której diament stał się bezsprzecznym królem kamieni jubilerskich. Nowe szlify – szczególnie szlif bagietowy (baguette) i szlif trapezowy – zostały opracowane właśnie w tym okresie i pozwoliły na tworzenie geometrycznych kompozycji z kamieni ułożonych bok do boku w idealnych liniach i wzorach.
• Emalie i laki – techniki emalierskie, szczególnie emalia champlevé i cloisonné, były powszechnie stosowane w biżuterii art déco do tworzenia kontrastowych, intensywnie barwnych powierzchni. Czarna emalia na platynie lub białym złocie to jeden z najbardziej ikonicznych wizualnych elementów stylu.
• Długie, wertykalne formy – biżuteria art déco często podkreślała linię pionową – długie, wiszące kolczyki sautoir (długi naszyjnik opadający głęboko na dekolt), bandeaux (opaski na głowę) i długie bransoletki akcentowały sylwetkę w sposób charakterystyczny dla estetyki epoki.
• Motywy dekoracyjne – obok geometrii, biżuteria art déco czerpała z bogatego repertuaru motywów dekoracyjnych: egipskich hieroglifów i skarabeuszy, wschodnich kwiatów lotosu i chryzantem, azteckich wzorów, fontann i wachlarzy, sylwetek ptaków i zwierząt stylizowanych w geometryczne formy.

Wielcy mistrzowie art déco – domy jubilerskie epoki

Biżuteria art déco osiągnęła swój szczyt dzięki kilku wybitnym domom jubilerskim i projektantom, których prace do dziś wyznaczają kanon stylu i osiągają rekordowe ceny na aukcjach:

• Cartier – paryski dom jubilerski, który bardziej niż ktokolwiek inny zdefiniował estetykę art déco w biżuterii. Cartier jako pierwszy wprowadził platynę jako dominujący metal jubilerski i opracował charakterystyczny „styl Cartier" – geometryczny, precyzyjny, łączący wpływy perskie, egipskie i indyjskie z europejską precyzją rzemiosła. Słynne bransoletki „tutti frutti" z kolorowymi kamieniami w indyjskim duchu i geometryczne zegarki z kopertami wysadzanymi diamentami to ikony stylu Cartier lat 20.
• Van Cleef & Arpels – paryski dom jubilerski założony w 1906 roku, który w epoce art déco rozsławił się wynalezieniem techniki „mystery setting" – oprawy niewidocznej, w której kamienie zdają się unosić bez żadnej metalowej konstrukcji. Kwiatowe motywy Van Cleef & Arpels – wykonane z rubinów, szafirów i szmaragdów z niezwykłą precyzją – należą do najbardziej charakterystycznych i najbardziej cenionych wyrobów epoki.
• Boucheron – jeden z najstarszych paryskich domów jubilerskich, który w epoce art déco tworzył biżuterię o wyjątkowej, architektonicznej formie. Boucheron jako pierwszy otworzył swój butik na Place Vendôme w Paryżu – adresie, który do dziś pozostaje centrum światowego luksusowego jubilerstwa.
• Mauboussin – paryski dom jubilerski słynący z odważnych, kolorystycznie bogatych kompozycji art déco z rubinami, szmaragdami i szafirami w geometrycznych oprawach z platyny i białego złota.
• Lacloche Frères – mniej znany, ale wyjątkowo ceniony przez kolekcjonerów dom jubilerski, którego wyroby art déco – szczególnie minaudières (torebki wieczorowe z metalu i kamieni) i długie naszyjniki sautoir – należą do najbardziej poszukiwanych na światowych aukcjach.

Kamienie szlachetne w biżuterii art déco

Dobór kamieni szlachetnych w biżuterii art déco był ściśle podporządkowany estetyce kontrastów i geometrycznej precyzji stylu. Każdy kamień pełnił określoną funkcję w kompozycji:

• Diamenty – absolutny król biżuterii art déco, stosowany zarówno jako główny kamień kompozycji, jak i wypełnienie geometrycznych tła pavé. Szlif bagietowy, szlif trapezowy i szlif schodkowy (emerald cut) zostały opracowane lub spopularyzowane właśnie w epoce art déco.
• Onyks czarny – nieodzowny element estetyki art déco, stosowany do tworzenia dramatycznych, czarno-białych kontrastów z diamentami. Czarny onyks w geometrycznych oprawach platynowych to jeden z najbardziej ikonicznych obrazów stylu.
• Rubiny, szafiry i szmaragdy – trzy wielkie kamienie kolorowe epoki, stosowane zarówno jako akcenty kolorystyczne w diamentowych kompozycjach, jak i jako główne kamienie w odważnych, wielobarwnych zestawieniach. Indyjskie inspiracje Cartiera przyniosły modę na łączenie wszystkich trzech kolorów w jednym wyrobie.
• Koral i turkus – popularne kamienie art déco stosowane jako żywe akcenty kolorystyczne. Koral czerwony na tle czarnego onyksu i białych diamentów to jedno z najbardziej charakterystycznych zestawień barwnych epoki.
• Jadeit i nefryt – kamienie dalekowschodnie, szczególnie popularne w biżuterii art déco inspirowanej estetyką chińską i japońską. Intensywnie zielone płytki jadeitu w geometrycznych oprawach platynowych to charakterystyczny element stylu Cartiera i Van Cleef & Arpelsa.
• Kryształ górski i onyks – przejrzysty kryształ górski, stosowany jako „przezroczyste tło" eksponujące wzory umieszczone pod jego powierzchnią, oraz czarny onyks jako element kontrastowy – to materiały charakterystyczne dla biżuterii art déco najwyższej klasy.

Art déco a secesja – rewolucja, nie ewolucja

Aby w pełni zrozumieć rewolucyjność biżuterii art déco, warto zestawić ją z dominującym stylem poprzedniej epoki – secesją (art nouveau). Przejście od secesji do art déco nie było ewolucją, lecz świadomym, radykalnym zerwaniem:

• Forma – secesja: organiczna, falista, asymetryczna, inspirowana naturą. Art déco: geometryczna, symetryczna, precyzyjna, inspirowana maszyną i architekturą.
• Kolor – secesja: pastelowa, stonowana, z dominacją emalii i półszlachetnych kamieni. Art déco: kontrastowa, odważna, z dominacją białych diamentów i intensywnych kamieni kolorowych.
• Metal – secesja: złoto żółte, srebro, emalie. Art déco: platyna i białe złoto jako dominujące metale epoki.
• Motyw przewodni – secesja: kobieta, kwiat, motyl, fala. Art déco: geometria, fontanna, wachlarz, skarabeusz, piramida.
• Filozofia – secesja: sztuka jako wyraz natury i organicznego piękna. Art déco: sztuka jako wyraz nowoczesności, precyzji i postępu technologicznego.

Art déco dzisiaj – styl, który nigdy nie przemija

Biżuteria art déco przeżywa dziś swój renesans – i to nie po raz pierwszy. Styl ten był „odkrywany na nowo" wielokrotnie: w latach 60. przez projektantów pop-artu, w latach 80. przez miłośników glamour, i znowu dziś – przez pokolenie, które szuka biżuterii oryginalnej, historycznej i o silnym, zdecydowanym charakterze. Geometryczne pierścionki art déco cieszą się niesłabnącą popularnością jako pierścionki zaręczynowe – ich precyzyjna, ponadczasowa forma jest alternatywą dla bardziej klasycznych solitaires i coraz częściej wybierana przez pary szukające czegoś wyjątkowego i niepowtarzalnego.

Wielkie domy mody – Chanel, Dior, Balmain – regularnie sięgają po inspiracje art déco w swoich kolekcjach biżuterii i akcesoriów. Hollywood od dekad czerpie z estetyki art déco przy projektowaniu kostiumów i biżuterii do filmów historycznych i glamour. Architektura miast – od Empire State Building w Nowym Jorku po Chrysler Building – pozostaje żywym pomnikiem stylu, który zrewolucjonizował XX-wieczną estetykę.

Pielęgnacja biżuterii art déco

Biżuteria art déco – szczególnie oryginalne wyroby z epoki – wymaga szczególnej ostrożności i fachowej pielęgnacji:

• Czyścić wyłącznie miękką, lekko wilgotną ściereczką. Unikać agresywnych środków czyszczących, które mogą niszczyć emalie, patynę i delikatne oprawy z okresu międzywojennego.
• Nigdy nie używać myjek ultradźwiękowych do oryginalnej biżuterii art déco – drgania mogą poluzować stare oprawy i uszkodzić delikatne elementy ażurowe charakterystyczne dla platynowych wyrobów epoki.
• Regularnie kontrolować stan opraw kamieni – stare, platynowe oprawy art déco mogą być po stu latach noszenia zużyte i wymagać profesjonalnego wzmocnienia przez jubilera doświadczonego w pracy z biżuterią historyczną.
• Przechowywać osobno, w miękkich etui lub woreczkach, z dala od innych elementów biżuterii mogących zarysować metal lub kamienie.
• Unikać kontaktu z chemikaliami – perfumami, lakierami i środkami czyszczącymi, które mogą trwale zmieniać barwę emalii i matowić metal.
• Regularnie oddawać do przeglądu u jubilera specjalizującego się w biżuterii historycznej – profesjonalna ocena stanu technicznego i konserwacja to najlepszy sposób na zachowanie wyrobu art déco w doskonałej kondycji przez kolejne pokolenia.

Ciekawostki o biżuterii art déco – epoka, która zaskakuje

• Szlif bagietowy – wynalazek art déco. Szlif bagietowy (baguette cut) – prostokątny szlif z równoległymi fasetkami – został opracowany właśnie w epoce art déco, około 1912 roku, i szybko stał się jednym z najbardziej charakterystycznych elementów stylu. Jego nazwa pochodzi od francuskiej bagietki chlebowej, którą kształtem przypomina. Szlif ten, pozwalający na tworzenie idealnych geometrycznych linii z kamieni ułożonych bok do boku, był idealną odpowiedzią na estetyczne potrzeby art déco – i pozostaje popularny w biżuterii do dziś.
• Transatlantyk Normandie – pływające muzeum art déco. Francuski transatlantyk SS Normandie, zwodowany w 1932 roku, był jednym z najbardziej spektakularnych przykładów art déco w historii – i pływającym salonem jubilerskim epoki. Na jego pokładzie swoje butiki otwierały największe paryskie domy jubilerskie i mody, a pasażerki pierwszej klasy nosiły najpiękniejszą biżuterię art déco na wieczornych przyjęciach w dekorowanych złotem i laką wnętrzach statku. Normandie zatonął w 1942 roku w Nowym Jorku – i wraz z nim zginął jeden z najpiękniejszych rozdziałów epoki art déco.
• Egipska mania po odkryciu Tutanchamona. Odkrycie grobowca Tutanchamona przez Howarda Cartera w listopadzie 1922 roku wywołało w Europie i USA prawdziwą obsesję na punkcie Egiptu. W ciągu kilku miesięcy od odkrycia motyw skarabeusza, lotosu i hieroglifów pojawił się w biżuterii wszystkich wielkich domów jubilerskich – Cartier wypuścił słynną serię egipskich bransoletek, pierścionków i broszkek, które do dziś są jednymi z najbardziej poszukiwanych wyrobów art déco na aukcjach. „Egipska mania" była jednym z najszybszych i najbardziej spektakularnych przykładów wpływu wydarzenia kulturalnego na estetykę biżuterii w historii jubilerstwa.
• Milion dolarów za bransoletkę. Biżuteria art déco należy do najdroższych kategorii na światowych aukcjach jubilerskich. Rekordowa bransoletka art déco z kolekcji Cartiera – „Tutti Frutti Bracelet" z 1936 roku, wysadzana rzeźbionymi rubinami, szmaragdami i szafirami w platynowej oprawie – sprzedana została na aukcji Sotheby's w 2014 roku za rekordowe 2,1 miliona dolarów. Regularnie na aukcjach Christie's i Sotheby's wyroby art déco osiągają ceny wielokrotnie przekraczające ich wartość materialną – co świadczy o wyjątkowej pozycji tego stylu w świecie kolekcjonerskim.
• Art déco i jazz – styl z muzyką w tle. Epoka art déco jest nieodłącznie związana z erą jazzu – muzyką, która zrewolucjonizowała kulturę popularną lat 20. w tym samym czasie, gdy art déco rewolucjonizowało sztukę dekoracyjną. Oba zjawiska łączy ta sama energia: odwaga, nowoczesność, odrzucenie tradycji i fascynacja tym, co nowe i nieznane. Biżuteria art déco noszona była w klubach jazzowych Harlemu i paryskich kawiarniach, na wielkich balach i premierach filmów niemych – i ta kulturowa ramówka nadaje jej szczególnego, emocjonalnego wymiaru, który do dziś jest wyczuwalny przy kontakcie z wyrobami z tej epoki.
• Platyna – metal, który zdefiniował epokę. Platyna jako metal jubilerski była znana przed art déco, jednak dopiero ta epoka uczyniła ją absolutnym standardem biżuterii najwyższej klasy. Jej wyjątkowa twardość, biały blask i zdolność do tworzenia niezwykle cienkich, ażurowych opraw – niemożliwych do osiągnięcia w złocie – sprawiły, że platyna stała się metalem art déco par excellence. Paradoksalnie, podczas II wojny światowej platyna została objęta zakazem cywilnego użycia jako metal strategiczny dla przemysłu zbrojeniowego – co skłoniło jubilerów do przejścia na białe złoto i przyczyniło się do stopniowego końca ery biżuterii art déco.

Biżuteria art déco jako inwestycja

Oryginalna biżuteria art déco z epoki 1920–1935, szczególnie wyroby sygnowane przez uznane domy jubilerskie lub o dobrze udokumentowanej proweniencji, należy do najlepiej utrzymujących wartość kategorii na światowym rynku biżuterii kolekcjonerskiej. Wielkie domy aukcyjne – Christie's, Sotheby's, Bonhams i Phillips – regularnie odnotowują rekordy cenowe w kategorii art déco, odzwierciedlające rosnące zainteresowanie kolekcjonerów z Europy, USA i Azji. Podaż oryginalnej biżuterii art déco jest ściśle ograniczona – wyroby z lat 20. i 30. XX wieku nie powstaną już nigdy więcej – co sprawia, że ich ceny na rynku wtórnym systematycznie rosną. Biżuteria art déco to inwestycja w historię, precyzję i artystyczną odwagę epoki, która zmieniła jubilerstwo raz na zawsze.

Dlaczego Złoto-Orla?

Jesteśmy rodziną jubilerską z ponad 40-letnim doświadczeniem. Działamy w Warszawie przy ul. Orlej 13 od 1983 roku. Każdy wyrób w naszej ofercie jest autentyczny i skatalogowany. Służymy pomocą w doborze rozmiaru, czyszczeniu i profesjonalnej pielęgnacji biżuterii.

Odkryj kolekcję biżuterii art déco Złoto-Orla – geometria luksusu z lat 20. i 30. XX wieku czeka na Ciebie.